TabbyKısaca:
- Böbrek yetmezliği tamamen geçmez ama kontrol altında tutulabilir. Birçok kedi teşhisten sonra yıllarca yaşar.
- Evde temel üç şey: böbrek maması, bol su ve veterinerinizin verdiği ilaçlar.
- Kedinizi her hafta tartın; iştahını, su içmesini, kusmasını ve kum kabını not edin.
- Kontrol tahlillerine veterinerinizin istediği sıklıkta gidin. Tek bir sonuçtan çok gidişat önemlidir.
Kedim Maça böbrek yetmezliğiyle yaşıyor ve her gün ilaç alıyor. Teşhisin ilk günleri insanı epey bunaltabiliyor. Bu rehber işin pratik tarafını anlatıyor: hastalık nedir, evde neler yapılır, nelere dikkat edilir.
Kedilerde böbrek yetmezliği nedir?
Kronik böbrek yetmezliği (kronik böbrek hastalığı, KBH), böbreklerin kandaki atıkları süzme ve vücutta suyu tutma yeteneğini yavaş yavaş kaybetmesidir. Yaşlı kedilerde çok yaygındır.
Hastalık ilerleyicidir: kaybedilen böbrek dokusu geri gelmez ve durum zamanla genellikle kötüleşir. Ama çoğu zaman yavaş ilerler ve iyi bakım bunu daha da yavaşlatabilir. Amaç tamamen iyileştirmek değil; kedinizin yiyip içtiği, kendini iyi hissettiği ve hayattan keyif aldığı zamanı olabildiğince uzatmaktır.
IRIS evreleri: kediniz hangi evrede?
Veterinerlerin çoğu böbrek yetmezliğini IRIS sistemine göre evrelendirir. Evre, kedi stabil ve susuz değilken yapılan iki kan tahliline göre belirlenir:
- Kreatinin: böbreklerin atması gereken bir atık maddedir.
- SDMA: çoğu zaman kreatininden daha erken yükselen bir başka göstergedir.
Kabaca evreler şöyle:
- 1. evre: kan değerleri normal ya da normale yakındır, ama idrarın çok seyrek olması ya da ultrasondaki değişiklikler gibi başka böbrek bulguları vardır.
- 2. evre: değerler hafif yüksektir. Birçok kedi hâlâ tamamen normal görünür.
- 3. evre: değerler orta derecede yüksektir. Kilo kaybı ve iştahsızlık gibi belirtiler sıklaşır.
- 4. evre: değerler yüksektir. Kedi çoğu zaman kendini kötü hisseder ve daha fazla desteğe ihtiyaç duyar.
Veterineriniz tedaviyi etkilediği için iki alt evre de belirler:
- İdrarda protein: böbrekler idrara protein kaçırıyor mu? İdrar protein/kreatinin oranı (UPC) ile ölçülür.
- Tansiyon: normal mi, yüksek mi? Yüksek tansiyon böbreklere, gözlere, kalbe ve beyne zarar verebilir.
Veterinerinize kedinizin evresini ve alt evrelerini sorun ve bir yere yazın. Sonraki her görüşme çok daha kolay olur.
Kedi böbrek yetmezliği belirtileri
- Çok su içmek ve çok işemek (kum kabında daha büyük topaklar)
- Kilo kaybı, bazen fark edilmeyecek kadar yavaş
- İştahsızlık ya da mama seçmek
- Kusma ya da salya akıtma
- Ağız kokusu, bazen ağızda yaralarla birlikte
- Matlaşan, dağınık tüyler ve azalan enerji
Tiroidi fazla çalışan yaşlı kedilerde böbrek yetmezliği gizli kalabilir, bu yüzden veterinerler çoğu zaman ikisine birden bakar. Ayrıntılar için kedilerde hipertiroidi ve T4 rehberimize göz atın.
Evde bakımın dört temeli
1. Böbrek maması
Reçeteli böbrek mamalarında fosfor daha düşük, protein ise kontrollüdür. Böbrek yetmezliği olan kedilere yardımı en iyi kanıtlanmış yollardan biridir. Ne zaman başlayacağınızı veterineriniz söyler.
- Geçişi yavaş yapın: birkaç hafta boyunca eski mamaya her gün biraz daha fazla yeni mama karıştırın.
- Kediyi mamaya alışsın diye asla aç bırakmayın. Yemeyi bırakan bir kedi ciddi şekilde hastalanabilir. Hiç yemeyen bir kediden, ne olursa olsun yiyen bir kedi iyidir.
- Kediniz hiçbir böbrek mamasını yemiyorsa veterinerinize söyleyin. Normal mamaya karıştırılan fosfor bağlayıcılar gibi başka seçenekler var.
2. Su, su, su
Böbrek hastası kediler idrarla çok su kaybeder ve kolayca susuz kalır. Daha çok içmeleri için:
- Yaş mama verin; kediniz kabul ediyorsa içine biraz ılık su ekleyin.
- Su pınarı deneyin. Birçok kedi akan sudan daha çok içer.
- Evin farklı yerlerine su kapları koyun, mama ve kum kabından uzak.
- Veterineriniz deri altı serum önerirse bunu evde vermeyi öğrenebilirsiniz. Kediye deri altı serum verme rehberimiz adım adım anlatıyor.
3. Veterinerinizin kullanabileceği ilaçlar
Her kedinin bunların hepsine ihtiyacı yoktur. Hangi ilacın gerektiğine ve dozuna veterineriniz karar verir. Sık kullanılan türler:
- Fosfor bağlayıcılar (örneğin alüminyum hidroksit ya da lantan) mamaya karıştırılır. Yalnızca mamayla birlikte verildiğinde işe yarar.
- Bulantı önleyiciler (örneğin maropitant ya da ondansetron), midesi bulanan ya da kusan kedilere yardımcı olur.
- İştah açıcılar: örneğin mirtazapin. Kulağa sürülen merhem formu da vardır, hap vermek zorsa işe yarar.
- Tansiyon ilacı: tansiyon yüksekse en sık amlodipin kullanılır.
- İdrarda protein için ilaçlar (örneğin telmisartan ya da benazepril), böbrekler protein kaçırıyorsa.
- Potasyum takviyesi, kandaki potasyum düşükse.
Farklı saatlerde birkaç ilaç olunca işler çabuk karışır. Bir kedi ilaç takip çizelgesi çok yardımcı olur. Hap vermek savaşa dönüyorsa kediye hap nasıl verilir rehberine bakın.
Bir şey eklemeden önce sorun. Bazı ağrı kesiciler dahil, yaygın kullanılan bazı ilaçlar hasarlı böbreklere zarar verebilir. Yeni bir ilaç ya da takviye vermeden önce veterinerinize danışın.
4. Düzenli kontroller
Kontrol aralığını veterineriniz belirler; genellikle birkaç ayda bir, tedavi değiştiğinde daha erken. Sık bakılan değerler:
- Kreatinin ve SDMA: böbrek fonksiyonunu izlemek için
- Fosfor: mama ve fosfor bağlayıcının işe yarayıp yaramadığını görmek için
- Potasyum: böbrek hastası kedilerde sık düşer
- İdrar tahlili: idrarda protein ve enfeksiyon dahil
- Tansiyon
Her sonucu saklayın. Tek bir değer tek başına az şey söyler. Aylar içindeki gidişat size ve veterinerinize çok daha fazlasını anlatır.
Evde neleri takip etmelisiniz?
- Kilo, her hafta. Bebek tartısı ya da küçük kediler için mutfak tartısı iş görür. Yavaş kilo kaybı çoğu zaman bir şeylerin değiştiğinin ilk işaretidir.
- İştah: ne kadar ve hangi mamadan yedi?
- Su içme: kabaca her zamankinden fazla mı, az mı?
- Kusma: ne zaman ve ne sıklıkta?
- Kum kabı: topakların büyüklüğü ve sayısı. Büyük topaklar genellikle daha çok idrar demektir.
- Enerji ve keyif: oynuyor mu, saklanıyor mu, tüylerini temizliyor mu?
Bu notları her veteriner ziyaretine götürün. Tahliller arasındaki boşluğu onlar doldurur.
Değerler nereye gidiyor?
Tabby kedinizin tahlil sonuçlarını zaman içindeki grafikler olarak saklar; yanında kilo, iştah ve kusma için günlük kayıtlar durur. İlaç programı tüm evle paylaşılır, böylece hangi ilacın ne zaman verildiğini herkes bilir.
Veterineri hemen aramanız gereken durumlar
- Kediniz 24 saat ya da daha uzun süredir yemiyorsa.
- Kediniz tekrar tekrar kusuyorsa.
- Kediniz çok halsiz, uyuşuk ya da saklanıyorsa ve kalkmak istemiyorsa.
- Kediniz işemiyorsa ya da kum kabında zorlanıyorsa.
- Kediniz aniden görmüyor gibiyse, gözbebekleri büyükse, sendeliyorsa ya da nöbet geçiriyorsa. Bu çok yüksek tansiyonun işareti olabilir.
Sık sorulan sorular
Böbrek yetmezliği olan kedi ne kadar yaşar?
Bu kediden kediye çok değişir. Erken evrede teşhis konan kediler iyi bakımla çoğu zaman yıllarca yaşar. İleri evrelerde süre genellikle daha kısadır. Evre, tansiyon, idrardaki protein ve kedinin ne kadar iyi yediği belirleyicidir. En dürüst tabloyu, kedinizin değerlerini bilen veterineriniz verebilir.
Kedilerde böbrek yetmezliği tedavi edilip geçer mi?
Hayır, kronik böbrek yetmezliğinde böbrekteki hasar kalıcıdır ve yavaş yavaş ilerler. Ama tedavi bu ilerlemeyi yavaşlatabilir ve kedinin kendini daha iyi hissetmesini sağlar. Susuz kalmış bir kediye sıvı verilince ya da başka bir sorun tedavi edilince kan değerleri bazen düzelir. Veterinerin tahlilleri tekrarlaması bu yüzdendir.
Böbrek yetmezliği olan kedi ne yemeli?
Çoğu veteriner, fosforu düşük olduğu için reçeteli böbrek mamasını, tercihen yaş mamayı önerir. Geçişi birkaç haftaya yayarak yapın. Kediniz yemiyorsa veterinerinize söyleyin. Hiç yemeyen bir kediden, ne olursa olsun yiyen bir kedi iyidir.
Böbrek yetmezliği kedide ağrı yapar mı?
Böbrek yetmezliği tek başına genellikle ağrılı bir hastalık olarak tarif edilmez, ama kediyi hasta hissettirebilir: bulantı, susuzluk ve ağız yaraları sık görülür. Saklanmak, yememek ya da kambur durmak kedinin kendini iyi hissetmediğini gösterebilir. Bunların çoğu tedavi edilebildiği için veterinerinize söyleyin.
Bu rehber bir kedi sahibinin paylaştığı genel bilgilerdir, veteriner tavsiyesi değildir. Kedinizin maması, sıvı desteği ve ilaçları için her zaman veterinerinizin talimatlarına uyun.