TabbyKısaca:
- Hipertiroidi, tiroid bezinin fazla hormon üretmesidir. Yaşlı kedilerde çok yaygındır ve tedavisi mümkündür.
- Teşhis T4 kan testiyle konur. Tahlil sonucunuzda kedinizin değerinin yanında normal aralık da yazar.
- Tedaviye başladıktan sonra T4 ve böbrek değerleri, çoğu zaman birkaç kez, yeniden ölçülür.
- Kontroller arasında kilo, iştah, su içme ve yan etkileri not edin; bu notları her kontrole götürün.
Kedilerde hipertiroidi nedir?
Tiroid, boyundaki küçük bir bezdir. Ürettiği hormonlar vücudun ne kadar hızlı çalışacağını belirler. Hipertiroidide bez gereğinden fazla hormon üretir ve vücuttaki her şey hızlanır.
Kedilerde en sık görülen hormon sorunlarından biridir, özellikle 10 yaş civarı ve üzerindeki kedilerde. Sebebi genellikle tiroitteki iyi huylu (kanser olmayan) bir büyümedir. İyi haber şu: tedavisi oldukça mümkün.
Dikkat edilecek belirtiler
Belirtiler yavaş yavaş gelir, bu yüzden yaşlı bir kedide gözden kaçması kolaydır. Şunlara dikkat edin:
- Çok yemesine rağmen kilo kaybı. En tipik belirti budur.
- Her zamankinden fazla su içmek ve fazla çiş yapmak.
- Kusma, bazen yemekten hemen sonra.
- Huzursuzluk ya da geceleri yüksek sesle miyavlama.
- Bakımsız, yağlı ya da keçeleşmiş tüyler.
- Hızlı kalp atışı; bunu genellikle veteriner muayenede fark eder.
Bu belirtilerin çoğu, yaşlı kedilerde böbrek hastalığı ya da şeker hastalığı gibi başka sorunlarda da görülür. Aradaki farkı ancak kan testi gösterebilir.
T4 nedir?
T4 (tiroksin), tiroidin ürettiği ana hormondur. Total T4 en sık kullanılan tarama testidir ve yaşlı kedilerin rutin kan tahlillerinde çoğu zaman yer alır. Yukarıdaki belirtilerle birlikte yüksek bir total T4 değeri genellikle teşhisi doğrular.
Bazen sonuç sınırdadır: normalin üst ucunda, ama kedide belirtiler var. Bu durumda veteriner serbest T4 (free T4) testi de isteyebilir ya da testi bir süre sonra tekrarlayabilir.
Kendi tahlilinizdeki aralığa bakın. Laboratuvarlar farklı cihazlar ve birimler kullanır; her yerde geçerli tek bir "normal" kedi T4 değeri yoktur. Tahlil sonucunuzda normal aralık, kedinizin değerinin yanında yazar. Mümkünse sonuçları aynı laboratuvardan karşılaştırın.
Tedavi seçenekleri
Dört ana seçenek var. Her birinin artısı ve eksisi vardır; veterineriniz kedinizin yaşına, sağlığına ve sizin koşullarınıza göre seçmenize yardım eder.
- Metimazol. Her gün verilen bir ilaç; hap olarak ya da kulağın iç yüzüne sürülen jel olarak. Tiroidi kontrol altında tutar ama hastalığı iyileştirmez, bu yüzden genellikle ömür boyu kullanılır. Hap vermek zorsa kediye hap verme rehberimize göz atın.
- Radyoaktif iyot tedavisi. Uzman bir klinikte yapılan tek seferlik bir tedavi. Fazla çalışan dokuyu yok eder ve çoğu zaman hastalığı tamamen iyileştirir. Kedi tedaviden sonra birkaç gün klinikte kalır.
- İyotu kısıtlı reçeteli mama. Tiroid hormon üretmek için iyota ihtiyaç duyar; iyotu çok düşük bir mama hastalığı kontrol edebilir. Ancak kedi başka hiçbir şey yemezse işe yarar, ödül maması bile.
- Ameliyat. Etkilenen bezin alınması. Bugün daha az tercih edilse de bazı kediler için hâlâ bir seçenektir.
T4 değerini zaman içinde takip etmek
Tedavi başladıktan sonra işe yarayıp yaramadığını kontroller gösterir. Sık görülen bir düzen şöyledir, ama takvimi veterineriniz belirler:
- İlaca başladıktan birkaç hafta sonra bir kontrol.
- Her doz değişikliğinden birkaç hafta sonra bir kontrol daha.
- Kedi dengeye oturduktan sonra birkaç ayda bir.
Amaç genellikle T4'ü tahlildeki normal aralığa geri getirmektir. Bütün sonuçları yan yana görmek, bir değerin yeniden yükselmeye başladığını fark etmeyi çok kolaylaştırır.
Böbrekler neden önemli?
Bu kısım birçok kedi sahibini şaşırtır. Hipertiroidi böbreklerden geçen kan akışını hızlandırır ve bu da böbrek hastalığını gizleyebilir. Tiroid kontrol altına alınınca böbrek değerleri yükselebilir ve aslında baştan beri var olan bir sorun ortaya çıkar.
Bu yüzden veterinerler tedavi başladıktan sonra T4 ile birlikte kreatinin ve SDMA değerlerini de sık sık yeniden ölçer. Bu, tedavinin böbrek hastalığına yol açtığı anlamına gelmez. Kedinizin böbrek değerleri değişirse kedilerde böbrek yetmezliği rehberimiz sonraki adımları anlatıyor; veterineriniz önerirse deri altı serum rehberimiz de işinize yarayabilir.
Kontroller arasında evde neleri not etmeli?
Kan testi yalnızca bir anı gösterir. Aradaki haftaları sizin notlarınız tamamlar. Şunları takip edin:
- Kilo: haftada bir, aynı tartıda, günün aynı saatinde. Kilonun normale doğru geri gelmesi iyi bir işarettir.
- İştah: Kediniz hâlâ doymak bilmiyor mu, yoksa daha normal mi yiyor?
- Su içme ve kum kabı: Her zamankinden fazla su ya da daha büyük topaklar not etmeye değer.
- Kusma: ne zaman ve ne sıklıkla.
- Davranış: huzursuzluk, gece miyavlaması, enerji düzeyi.
- Verilen her doz ve fark ettiğiniz yan etkiler.
İlacı her gün aynı saatlerde verin. Evde birden fazla kişi yardım ediyorsa ortak bir kedi ilaç takip çizelgesi, dozların atlanmasını ya da iki kez verilmesini önler.
Veterinere bildirilmesi gereken metimazol yan etkileri
Kedilerin çoğu metimazolle iyi gider, ama yan etkiler olabilir; çoğu zaman ilk haftalarda ya da aylarda. Şunları fark ederseniz veterinerinizi arayın:
- Kusma ya da yemek yememe.
- Halsizlik: kediniz yorgun ya da durgun görünüyor.
- Yüzde kaşıntı ya da başını ve boynunu yara olana kadar kaşıma.
- Olağandışı morarma ya da kanama.
- Diş etlerinde, ciltte ya da gözlerde sarılık.
İlacı kendi başınıza kesmeyin ya da değiştirmeyin. Ne yapmanız gerektiğini veterineriniz söyler.
Sadece son değeri değil, gidişatı görün
Her T4 sonucunu Tabby'ye ekleyin, zaman içindeki değişimi grafikte görün. Grafik, ilaç takvimi ve evdekilerin birlikte tuttuğu günlük notların hemen yanında durur; bir sonraki kontrolde her şey tek bir yerde olur.
Notlarınızı kontrollere götürün
Her muayeneye notlarınızı ya da telefonunuzu götürün. Kilo, doz ve yan etki listesi, veterinerin kan sonuçlarını yorumlamasına ve bir şeyin değişmesi gerekip gerekmediğine karar vermesine yardım eder. Siz de her şeyi o anda hatırlamak zorunda kalmazsınız.
Sık sorulan sorular
Kedilerde hipertiroidi tamamen geçer mi?
Bazen evet. Radyoaktif iyot tedavisi ve ameliyat, fazla çalışan dokuyu yok eder ya da çıkarır; radyoaktif iyot kedilerin çoğunda hastalığı tamamen iyileştirir. Metimazol ve reçeteli mama ise hastalığı iyileştirmez, kullanıldıkları sürece kontrol altında tutar. Kediniz için en uygun yolu veterinerinizle birlikte seçin.
Kedimin T4 değeri ne sıklıkla ölçülmeli?
Genellikle ilaca başladıktan ya da doz değiştikten birkaç hafta sonra, kedi dengeye oturduktan sonra da birkaç ayda bir. Takvimi veterineriniz belirler; böbrek hastalığı gibi başka bir durum varsa sıklık değişebilir.
Kulağa sürülen metimazol jeli hap kadar etkili mi?
Birçok kedide iyi çalışır ve vermesi çok daha kolaydır. Ancak bazı kediler jeli farklı emer, bu yüzden geçişten sonra T4 kontrolü önemlidir. Jelin kedinize uyup uymadığını veterinerinize sorun.
Hipertiroidi olan kediler ne kadar yaşar?
Hipertiroidi tedavi edilip kontrol altında tutulduğunda gidişat genellikle iyidir ve birçok kedi yıllarca yaşar. Bu, kedinin yaşına ve özellikle böbrek ve kalp sağlığı gibi diğer durumlarına çok bağlıdır. Kediniz için en doğru bilgiyi veterineriniz verir.
Bu rehber bir kedi sahibinin paylaştığı genel bilgilerdir, veteriner tavsiyesi değildir. Kedinizin teşhisi, tahlilleri ve ilacı için her zaman veterinerinizin talimatlarına uyun.